Blogs

 

Aangenaam verrast

April 2021

Op een late vrijdagavond kreeg ik de melding binnen. Nadat ik opgewacht was in de hal liepen we door allerlei gangetjes naar het appartement van mevrouw. Binnengekomen werd ik hartelijk welkom geheten door de dochters van mevrouw. Mijn oog viel op de vitrinekast waarin allerlei prachtige kunstwerken van keramiek te bewonderen waren. Overal zag ik in huis uitingen van kunst en het was duidelijk dat mevrouw een creatief leven had geleid. In de slaapkamer zag ik aan de grote muur prachtige, kleurrijke mandala’s hangen.

Mandala’s vind ik erg fascinerend mijn zwager Bert maakte ook allerlei mandala’s. Vaak ook heel kleurrijk. Deze mandala’s varieerde van vorm en kleur en zeker de roze/rode sprak me erg aan. Mandala’s zijn niet zomaar getekende vormen of kleurplaten om in te kleuren maar hebben ook een betekenis. Het woord mandala betekent cirkel en een cirkel staat voor oneindigheid. Vaak worden er ook andere symmetrische elementen in verwerkt, deze staan voor allerlei symbolen en zijn van meerwaarde bij rituelen. Ze maken je bewust van de oneindigheid van het bestaan en dat alles met elkaar in verbinding is.

De stip in het midden, het centrum, staat symbool voor de samengebalde oerkracht. Daar waar alles met elkaar in verbinding staat. Ook de kleuren vertellen een verhaal.

Kortom ik vind het fascinerend mogelijk omdat er geen begin en geen einde is. Ik geloof ook dat alles in het leven met elkaar in verbinding staat.
Het was een mooie ontmoeting die avond. Bijna vanzelfsprekend is er op de rouwkaart een afbeelding te zien van een kunstwerk, jaren terug, gemaakt door mevrouw. Het afscheid vond plaats op de natuurbegraafplaats en was heel puur en daardoor krachtig en intens, we stonden in een kring om haar, moeder, heen alsof het zo afgesproken was.

Tijdens het samenzijn bij de koffie verraste de dochters mij door mij de mandala te overhandigen die ik zo had bewonderd. Ik was sprakeloos door hun gebaar maar ook door de lieve tekst op de achterzijde.
Ik koester deze bijzondere ontmoeting.

 

 

Resomeren…

November 2020

“Op dit moment is cremeren veruit de meest gekozen vorm: in 2019 was 67% van alle uitvaarten een crematie. In 2018 kwam het aantal crematies in Nederland voor het eerst boven de 100.000 uit. Sinds de eerste crematie in 1914 is het crematiepercentage gestaag toegenomen: vooral sinds de jaren ’70 stijgt de voorkeur voor cremeren gestaag.

Sinds 2003 is meer dan de helft van de uitvaarten een crematie. Is resomeren over pakweg 10 of 20 jaar een volwaardige derde alternatief naast begraven en cremeren? “ aldus Barend van de Kraats, Associate partner bij The Alignment House.

Het heeft heel lang geduurd voordat de stap van begraven naar crematie was gemaakt. Nu staat de weg open voor resomeren.

Resomeren is een chemisch proces waarbij het lichaam van een overledene wordt ontbonden in een stalen drukvat. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een stof met een hoge pH-waarde, meestal kaliumhydroxide, opgelost in heet water. Resomeren vormt daarmee een alternatief voor cremeren of begraven.

De toekomst zal het uitwijzen.

 

Waarom bleef je niet voor mij?

November 2020

Laatst heb ik de tijd genomen om deze documentaire terug te kijken. Kinderen/ jongeren vertellen over de impact van zelfdoding door een van hun ouders op hun leven. Milou is verantwoordelijk voor de regie maar is ook ervaringsdeskundige. De film neemt je op indringende, sobere, wijze mee. Zo treffend.

Mijn gedachten gaan terug naar het gezin waar de vader uit het leven stapte. Zonder aankondiging kwam hij op die winterochtend niet meer terug van het uitlaten van de hond.

Zijn vrouw Chantal en de kinderen waren verbijsterd maar ook daadkrachtig. De twee zonen van 16 en 10 zaten aan tafel toen ik kwam en mochten ook blijven zitten. Met z’n vieren hebben we alles doorgesproken. De oudste besloot dat hij zelf de kist voor zijn vader wilde maken, zijn moeder vond het goed. Dus hebben we gekeken welke mensen hierbij konden meehelpen en het is gelukt. Waarom ik aan hen denk? Ouders willen kinderen beschermen dat is een oer-reactie. Vaak doen we dat door hun uit de wind te houden. Deze moeder nam de kinderen mee en gaf hun de ruimte om zelf te beslissen waar ze wel of niet aan wilde deelnemen. Hoe je als ouder(s) reageert, wat je zelf aankunt is nooit te voorspellen. Een uitspraak van Chantal is; Je weet niet hoe sterk je bent totdat sterk zijn de enige optie is.

Zo vertelt Manu Keirse, klinisch psychloog en rouwdeskundige maar ook een zeer goede verteller, het verhaal over een kind waarvan moeder is overleden. Er komen veel mensen thuis op bezoek zelfs haar leerkracht maar iedereen spreekt met de vader over het verlies. Niemand spreekt met het kind, zelfs haar eigen leerkracht niet, terwijl ze zo graag zelf wilt vertellen wat er is gebeurt.

Dat is wat me bij blijft na het zien van deze documentaire en ik ook vaak zie en hoor bij kinderen die te maken hebben met verlies, soms heel dichtbij. Dat kinderen zo veel voelen en weten, er zelfs woorden aan weten te geven maar ook kunnen aangeven als het voor hun genoeg is.

Juist hun verdriet, de pure emoties raken me zo diep dat ik het kind zou willen vasthouden en beschermen tegen verdriet maar ik weet dat dat ze niet helpt. Neem ze mee aan tafel en betrek ze bij het gesprek, of neem elke de dag de tijd om te luisteren, samen te eten, of een gemaakte tekening te bekijken. Juist in die drukke week voorafgaand aan de uitvaart, ben je bewust aan het afscheid nemen, weet je dat daarna weer alles anders is. Daarnaast zijn er altijd wel ‘klusjes te bedenken om een kind erbij te betrekken bijvoorbeeld; de radio aanzetten bij mama, de fotopresentatie maken, de gelezen kaarten aan het lint bevestigen, samen bloemen uitzoeken, een brief schrijven of tekening maken om mee te geven. Weet ook dat er (kleur) boeken en spelmateriaal te vinden is om ze te ondersteunen. Soms is je draagkracht op of ben je overvraagd, vraag dan je goede vriendin, moeder, broer, leerkracht om het samen te doen. Mensen helpen graag maar weten vaak niet hoe.
Alles is liefde, liefde maakt ons kwetsbaar maar geeft ook kracht, maakt de wereld mooier.

Lilian
NB Waarom bleef je niet voor mij? | NPO2doc, Regie: Milou Gevers
NB Vragen, wil je meer weten, iets delen? Mail of bel me.

Terug naar de boerderij

September 2020
Wat ik veel terug hoor over de afgelopen periode is: ”het was een mooi afscheid maar ik heb mijn familie en vrienden gemist. De momenten om verhalen te delen. Even die hand, die knuffel, want daar hadden we behoefte aan. Elkaar aanraken als er geen woorden zijn dat geeft troost. Samen na het afscheid met een kop koffie in de hand napraten”. Gelukkig kan het samenzijn erna nu wel weer, maar de afstand blijft.
Je maakte keuzes die je mogelijk anders niet gemaakt zou hebben.

Frans
Zo hebben ook de kinderen van Frans alle mogelijkheden gewikt en gewogen, samen hebben ze zijn afscheid geregeld. Thuis, bij de jongste dochteren en haar gezin, is vader opgebaard. Een mooie rustige, sfeervolle plek waar hij was omringd door kaarsen en foto’s. Zijn klompen stonden bij het bed en zijn pet hing op de kapstok. Het tijdschrift De Boerderij, de uitdeelchocolaatjes van Merci en zijn kammetje lagen op tafel. Op de dag van de uitvaart scheen de zon en staand in de tuin zijn de laatste spulletjes aan hem meegegeven en is de kist gesloten. Daarna begon zijn allerlaatste reis en zijn we naar zijn boerderij gereden. De boerderij van ‘ons pap’ waar zijn zoon nu woont met zijn vrouw. Frans is daar opgegroeid. Heeft daar rond gelopen, gewerkt, gezorgd, geveegd, zijn leven geleefd. De kinderen zijn er ook opgegroeid en hebben hun eigen herinneringen.

Samen
De kinderen met hun partners en de kleinkinderen hebben zittend op strobalen in de tuin, grenzend aan de weilanden, stil gestaan bij het leven van Frans, hun vader, schoonvader en opa. Zijn leven was nog zo verbonden met hun leven. Hij was hun zo lief. Door foto’s te bekijken, het vertrouwde pannetje waar hij zijn ei in bakte in de handen te nemen en verhalen te vertellen was hij dichtbij. Bij de muziek kon ieder zijn gedachten laten stromen. De tijd stond even stil. Als afsluiting werd er nog een laatste foto genomen, met z’n allen bij de perenboom die vol in bloesem stond. Onvergetelijk.
We stapten in de auto’s en begeleidden Frans naar de begraafplaats waar ook hun moeder ligt. Na een passende zegening en gedicht in de zon, met vogelgezang op de achtergrond brachten ze hun vader, opa, naar het graf. Werden de ouders weer herenigd. Geen vreemde handen erbij of toeschouwers. Zo eigen, zo mooi, de cirkel was rond.

Daarna gingen ze naar de koffie en het gebak want taartjes daar hield hij zo van. Nu bij de oudste dochter thuis, waar ze met haar gezin alles vooraf had klaargezet.
Twee weken later bladerde ik met de jongste dochter het prachtige fotoboek door van Frans en zijn afscheid. De foto’s riepen een traan en een lach op, de herinneringen op foto gaven troost. Het is goed zo.

Dit verhaal is met toestemming van de familie geschreven.

 

Herdenking coronaslachtoffers

Juli 2020

Premier Rutte heeft na de zomer een landelijke herdenkingsdag aangekondigd voor de slachtoffers van corona. Een mooi initiatief maar het roept bij mij ook meteen vragen op. Hoe zou een herdenking eruit moeten zien? En wie is er bijvoorbeeld slachtoffer?

Als ik online de uitleg van encyclo.nl bekijk is deze als volgt: Slachtoffer is een persoon die een schokkende gebeurtenis (buiten de gebruikelijke menselijke ervaring) heeft meegemaakt, daarvan getuige is geweest of erover gehoord heeft en daarop met een intens gevoel van machteloosheid en intense angst heeft gereageerd.

Een ontelbaar aantal mensen is direct of indirect geraakt door corona en dus slachtoffer. Hier in Brabant was corona overal in ons dagelijkse leven. Kon je het bijna vastpakken bij wijze van spreken. Slachtoffer is niet alleen de overledene en hun nabestaanden maar veel meer mensen. Niet altijd zichtbaar of bekend. De doodsoorzaak corona is niet altijd vast gesteld. In het begin van de pandemie besefte men niet altijd dat het corona kon zijn. Later, tijdens de piek was er soms geen tijd of mogelijkheid om te testen.

Tijdens deze piek heb ik veel verdrietige verhalen gehoord. Onmacht, pijn en verdriet gevoeld in tranen, stilte en woorden. Daartegenover stonden ook hartverwarmende en creatieve initiatieven. Het gevoel van samen. De veerkracht van de mensen bleef ook in deze tijd van diep verdriet, tegenslag en onmacht overeind staan.

Herdenken is waardevol
Het is goed om soms even stil te staan om vervolgens verder te kunnen gaan. Maar hoe doe je dat? Met een landelijke herdenking met woord, beeld en muziek? Bij de herdenking voor corona slachtoffers in Spanje moesten gasten mondkapjes dragen en afstand houden. Juist deze maatregelen brachten tijdens de piek van COVID-19 veel pijn met zich mee in het contact met anderen en tijdens het afscheid nemen van dierbaren. Juist bij verdriet heb je soms geen woorden maar wil je dicht bij elkaar zijn, een schouderklopje of knuffel geeft je dan troost.

Met wie herdenken?
Nog een vraag die een landelijke herdenking bij mij oproept is de vraag wie nodig je uit? En wat als genodigden zich niet prettig voelen bij het idee om in een grote groep samen te komen? Regionaal of plaatselijk kunnen er ook initiatieven plaatsvinden. Hebt u een idee of antwoord op wat passend zou zijn?

Herdenkingskaars
Kunnen we niet een herdenkingskaars laten maken met een treffend gedicht? Dat nabestaanden van alle overledenen in coronatijd deze kaars thuis bezorgd krijgen? En dat eenieder die er behoefte aan heeft de kaars kan ophalen? De kaars kan je dan aansteken tijdens een mooie, integere herdenkingsdienst op tv. Bij een plaatselijk initiatief. Of in stilte op een eigen moment.

Ik weet de antwoorden niet wel dat ik achter het initiatief sta.

Laten we herdenken, stilstaan, elkaar troosten en weten wiens naam genoemd wordt zal nooit worden vergeten. Dat is de waarde van herdenken, blijven herinneren wat is geweest.

Vakantiegevoel

Mei 2019

Het woord vakantie roept bij iedereen wel herinneringen en een gevoel op. Om het vakantiegevoel te kunnen ervaren hoeven we geen wereldreis te maken. Als ik op weg ben naar de camping nog geen 10 km verderop betrap ik me er al op dat ik met een glimlach achter het stuur zit, nog even en dan… Het gevoel van onbezorgdheid en geen tijdsdruk geeft mij een vakantiegevoel. Dat maakt me blij en zorgt voor energie.

Maar helaas is de realiteit soms anders, zo kan het gemis van een dierbaar iemand opeens toeslaan. Door zorgen in de thuissituatie of bij ouders krijgt het gevoel van onbezorgdheid geen ruimte.

Of er overlijdt onverwacht een dierbaar persoon en ga je naar de uitvaart of niet? Kun je wel naar huis of dekt je reisverzekering het niet? Wanneer wil je wel of niet gebeld worden?

Wat geeft je rust als je op vakantie gaat en verder als 10 km verderop?

Voor mezelf is dat dat ons wensenformulier bijgewerkt is. Zo heb ik het lied van Marco Borsato en Matt Simons; breng me naar het water, er pas bij gezet. En er staat ook op met grote letters dat als mijn man en ik samen overlijden onze dochters het laatste woord hebben want wat ik wil is een richtlijn, zij moeten daarna verder.

We hebben een goede reisverzekering zodat ik terug kan komen als ik dat zou willen. Ik wil het altijd weten als er in familie- of vriendenkring iets gebeurd. Zodat ik zelf de afweging en de beslissing kan maken. De thuisblijvers op de hoogte zijn van waar ik of wij zijn.

Dat alles geeft mij rust.

Ik wens u een zonnige zomer toe. Mocht u op reis gaan alvast een mooie onbezorgde vakantie toegewenst en bij terugkomst een koffer vol met vrolijke en kleurrijke herinneringen.

 

Je eigen afscheid vormgeven

Februari 2019

Steeds meer mensen vragen een zogenaamd voorgesprek of een voorregeling aan om voorbereid te zijn op wat ooit komen gaat. Soms echter, worden mensen ingehaald door de tijd en vragen een gesprek aan omdat iemand ziek is en het einde in zicht komt.

Nu had ik een afspraak staan met een echtpaar waarvan de vrouw ziek was. Met een licht gevoel van spanning belde ik aan. Hidde deed de deur open, begroette mij heel vriendelijk en liet me binnen. Zijn vrouw Floor zat aan de keukentafel; we bekeken elkaar onwennig en maakten kennis met elkaar. Hidde voorzag ons van thee en kwam erbij zitten. Al snel ontstond er een verstandhouding en spraken we open over haar ziek zijn, de kinderen, de impact op hun relatie en van daaruit gingen we over naar de praktische kant.

Haar wens was om thuis te overlijden en opgebaard te worden, maar waar, en zou dat ook kunnen als het warm weer zou zijn? Ik vertelde hun over thanatopraxie oftewel lichte balseming waardoor weersomstandigheden minder belangrijk zijn dan bij een traditionele koeling. Opbaren in huis was mogelijk maar er kon ook een uitvaarthuisje of tent gehuurd worden. Voor hun kinderen, nog jong, 7 en 9 jaar, zou dat wel heel mooi zijn, dan konden ze op natuurlijke wijze wennen aan hun overleden mama en zelf hun tempo bepalen, zelf beslissen wanneer ze hun mama wilden zien.

Het was een mooi gesprek maar voor Floor ook heel intensief, dus na anderhalf uur was haar energie op en maakten we de afspraak dat zij mij op de hoogte zouden houden van het verloop. Ze zouden contact met me opnemen als er behoefte was aan een tweede gesprek. Ik beloofde van dit gesprek een samenvatting toe te sturen met een concept offerte zodat ze ook financieel een overzicht hadden.

Met een hoofd vol informatie maar ook met een goed gevoel ging ik naar huis. Samen zouden we ervoor zorgen dat Floor het afscheid zou krijgen dat ze voor ogen had.

 

Bob en Lotte

Oktober 2018

De oma van Bob en Lotte is overleden. Oma was al langer ziek dus haar overlijden kwam niet onverwacht.

De kinderen liepen na het overlijden de opbaarkamer, waar oma opgebaard lag, in en uit. Vragen zoals: “oma voelt nu koud aan mag ik nog wel een kusje geven?” en “kan ze me nog horen?”, werden zo goed mogelijk beantwoord.

Lotte (5 jaar) wees me hun huis aan toen ik voor een afspraak de straat in wandelde. Bob (7 jaar) liep even later de woonkamer binnen. Hij luisterde kort naar ons gesprek en ging daarna weer naar buiten om te voetballen.

Als thema voor de afscheidsviering werden de vier elementen (aarde-vuur- water-lucht) gekozen. Het paste mooi bij het levensverhaal van oma die spiritueel was ingesteld maar ook nog een bepaalde binding met de Rooms Katholieke kerk had gehouden.

Aan de kinderen werd gevraagd of ze de symbolen tijdens de viering aan pastor Renders wilden geven. Ze reageerden enthousiast.

Er werd een glazen schaal gevuld met aarde, een kaars met windlicht en een karaf met water werden klaargezet en ballonnen werden besteld.

Je merkte aan de kinderen dat ze het fijn vonden dat ze een taak hadden. Maar het riep ook spanning op. Zo vroeg Bob ’s morgens op de dag van de uitvaart meteen: “stel je voor dat ik de kaars niet aan krijg wat dan?” Zijn moeder stelde hem gerust en zei dat papa en mama in de buurt zouden zijn. En de pastor zou hem zeker helpen mocht dat nodig zijn.

Toen hun namen werden opgenoemd liepen de kinderen naar voren. Lotte stond met stralende ogen voor pastor Renders met haar ballonnen in de hand. Samen plaatsten ze de ballonnen op tafel. Bob stak de kaars aan. De kaars vatte snel vlam en er brak een lach door op zijn gezicht.

Samen met de pastor hadden hun ouders (mama is de dochter van oma) en oma’s beste vriendin alles goed doorgesproken. Mede daardoor was het een prachtige, persoonlijke afscheidsviering met mooie teksten en zang.

De ontwapenende aanwezigheid van Bob en Lotte maakte het tot een sprankelend afscheid van hun oma.